Bildiri Konusu:Fen Bilimleri Eğitimi


Hibrit Laboratuvar Neden Olmalı? Beceri Gelişimine Etkisi Ne Olur?

Teorik bilginin pratiğe dönüştürülmesinde en önemli yöntemlerden biri laboratuvarlardır. Laboratuvar etkinlikleri öğretim süresince öğrencilerin gözlem yapma, veri toplama,açıklama ve deney yapma gibi bilimsel süreç becerilerini geliştirmelerini olumlu yönde etkiler. Laboratuvar çalışmaları sayesinde öğrenciler teorik bilgileri uygulamaya dökme fırsatı bulurlar. Laboratuvar çalışmaları öğrencilerin pratikte yaşanan problemleri çözme yeteneklerini geliştirir, farklı bakış açıları kazandırabilir. Ayrıca bir sonuca giden yoldaki tüm aşamaları, nedenleri gözlemleyen ve bu sürecin parçası olan öğrencilerin gelecekte yaşanacak değişimlere olan adaptasyon hızları artabilir. Öğrenciler bu tür çalışmalar sayesinde özgüvenlerini arttırabilirler ve sorgulayıcı bir bakış açısıyla daha az yanlış ile sonuca varabilirler. Ancak günümüzde teknolojinin gelişmesi ve uzaktan eğitim süreciyle birlikte sanal laboratuar uygulamalarıtekrardan ve öncekine nazaran daha çok dikkat çekmeye başlamıştır. Sanal laboratuvar, öğrenenlere istenilen yer ve zamanda, istenilen tekrarda herhangi bir deneyi güvenlik sorunu olmadan yapma imkânı veren (Kaba, 2012), artırılmış gerçeklik olgusuyla çalışan ve gittikçe yapay zeka tabanlı çalışan uygulamalara sahip olmaktadır. Öğretim teknolojilerinin ve bilişim sisteminin tüm olanakları ile hazırlanan, öğrenenlerin aktif bir şekilde rol aldığı etkileşimli öğrenme ortamlarıdır.
Günümüz şartlarında sanal laboratuarlar her ne kadar bu üstün özelliklere sahip olsa da gerçek laboratuarda hala “insana özgü” olan yeteneklerden yoksundur. Bilinç, şuur, duygu, başarı hazzı, üzüntü, tereddüt, çelişkili davranışlarımız bize-insana özgü olma özelliklerini devam ettirmektedir.Zaman geçtikçe “insana özgü” tanımlanan yetenekler setininküçülmeye devam ettiği de bir gerçektir. Yapay zekauygulamalarının hayatımıza daha fazla girmesiyle bu dönüşümün hıza artacaktır. Ancak bu gerçeklikler içerisinde beceri edinimi ve gelişimi gelecekte de varlığını ısrarla devam ettirecektir.
Pandemi dönemiyle birlikte açık erişme sahip JavaLab, PhET, Chemlab ve Yenka gibi birçok sanal laboratuvaruygulaması yaygın olarak kullanılmaktadır. Sanal laboratuvarları bilgisayar destekli uygulamalardan ayıran önemli özelliklerden biri fen ve teknoloji alanında yer alan birçok kazanıma uygun deneylerin tasarlanabilmesidir (Duman ve Avcı, 2016). Ancak gözlem yapma, ilk elden deneyim elde etme, gerçek deney yapma ve gerçeklik duygusundan yoksun olma gibi özelliklerinden dolayı dezavantajlara sahiptir. Öğrencilerin gerçek hayatın insana özgü sürekliliğini devam ettirmekle birlikte, pandemi ve deprem ile daha çok öne çıkan, sanal uygulamalardan da yoksun kalmadan bu iki ortamı birleştiren hibrit ortamda öğretimlerini sürdürmeleri ve becerilerini geliştirmeleri onları geleceğin dünyasına hazırlamakta kilit öneme sahip olacaktır. Hibrit laboratuvarlar gerçek (geleneksel) laboratuvar ve sanal laboratuar uygulamalarının bir arada kullanıldığı, iki ortamından avantajlarını elde eden ortamlardır.
Aynı zamanda hibrit laboratuvarlar, öğrencilerde yaşam, bilişsel, duyuşsal ve psikomotor becerileri geliştirmeyi sağlar. Öğrencilerin farklı ortamlara uyum sağlamasını kolaylaştır. El becerileri ve teknolojiyi kullanma becerisini aynı ortamda geliştirme imkanı bulur. Liderlik, karar verme, problem çözme ve esneklik gibi yaşam becerilerini bilişim sisteminin kararına bırakmadan kendisinin vermesini sağlar. Kısacası öğrencinin her iki yönden ve 2030 becerilerinin gelişiminde umut vaat edici görülmektedir. OECD Öğrenme Pusulası içerisinde yer alan bilişsel-üst bilişsel, sosyal-duygusal ve fiziksel-pratik becerilerin gelişmesinde faydalı olacağına inanılmaktadır.
Bu çalışmanın amacı 2030 dünyasına öğrencilerin hazırlanması için hibrit laboratuvar uygulamasının gerekliliği ve beceri gelişimine etkisinin neler olacağı fen bilimleri dersi bağlamında literatür destekli tartışılarak yoruma gidilecektir.

Kaynaklar

Kaba, A. U. (2012). Uzaktan fen eği̇ti̇mi̇n de destek materyal olarak sanal laboratuvar uygulamalarının etki̇li̇li̇ği̇. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi.

Duman, M. Ş. Ve Avcı, G. (2016). Sanal laboratuvaruygulamalarının öğrenci başarısına ve öğrenilenlerin kalıcılığına etkisi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 13-33.
Anahtar Kelimeler: Hibrit laboratuvar, 2030 becerileri, sanal laboratuvar, fen bilimleri, yaşam becerileri