Bildiri Konusu:Fen Bilimleri Eğitimi


Fen Bilimleri Öğretmen Adaylarının Fen Bilimleri Dersinde Sanal Laboratuvar Kullanımına Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi
Fen bilimlerinde yetiştirilmesi hedeflenen nitelikli bireylerin fene karşı olumlu tutumlar kazanmaları, ileride bu alanda yer alan mesleklere yönelmeleri ve birer teknoloji okuryazarı olmaları için öğretim yaklaşımları önemli bir yere sahiptir. Bu yaklaşımların fen bilimleri öğretiminde öğrencilere yaparak yaşayarak öğrenebilecekleri ortamlar sunmasının yanında, öğrendikleri bilgiler ile günlük hayatta karşılaşabilecekleri problemlere yönelik farklı çözümler getirebilecekleri nitelikte tasarlanması gerekmektedir. Bu doğrultuda daha çok öğrencilerin merkezde olduğu uygulama destekli etkinliklerin yer aldığı öğretim yaklaşımlarına gerek duyulmaktadır. Bu nitelikteki öğretim yaklaşımlarında laboratuvarların fen öğretimindeki kullanımının önemine vurgu yapılmaktadır. Yapılan çalışmalar fen öğretiminde laboratuvar kullanımının yeterli seviyede olmadığını göstermekle birlikte fen derslerin uzaktan eğitimle gerçekleştiği durumlarda da laboratuvar uygulamalarındaki sınırlılıklar göze çarpmaktadır. Bu durumun hedeflenen nitelikte öğrencilerin yetiştirilmesinde problem yaşanmasına neden olabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda teknolojik gelişmelerin eğitim ortamlarına entegre edildiği öğretim yaklaşımları ön plana çıkmaktadır. Bu eğitim teknolojilerinden biri de sanal laboratuvarlar uygulamalarıdır. Sanal laboratuvar uygulamalarıyla gerçek laboratuvar ortamlarının sınırlılıklarını olabildiğince ortadan kaldırılarak hedeflenen nitelikte bireylerin yetiştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda geleceğin fen bilimleri öğretmenleri olacak öğretmen adaylarının sanal laboratuvar uygulamaları hakkındaki görüşlerinin alınması ve var olan durumun ortaya konulması ileride bu uygulamaların fen öğretim ortamlarında kullanımlarına yönelik fikir vermesi bakımından önemli olacağı düşünülmektedir. Bu bakımdan bu çalışmada farklı sınıf düzeylerinde öğrenim görmekte olan fen bilgisi öğretmen adaylarının sanal laboratuvar uygulamalarına yönelik görüşlerinin derinlemesine incelenmesi amaçlanmıştır.
Bu amaçla çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden vaka çalışması (case study) kullanılmıştır. Gönüllülük esasına uygun olarak bir devlet üniversitesinde 1. sınıf, 2. sınıf, 3. sınıf ve 4. sınıflarında öğrenim gören 75 fen bilimleri öğretmen adayı araştırmaya katılmıştır. Veri toplama aracı olarak açık uçlu anket ve yarı yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir.
Çalışmadan elde edilen bulgular sonucunda fen bilimleri öğretmen adaylarının büyük bir kısmı sanal laboratuvar kullanımına yönelik herhangi bir eğitim almadıklarını belirtmişlerdir. Çalışmaya katılan FBÖ’lerin büyük çoğunluğu sanal laboratuvarı “simülasyon, bilgisayar ortamı, internet ortamı, dijital ortam, çevrimiçi ortam, uzaktan derslerde uygulanan laboratuvar ortamları ve teknolojinin laboratuvara entegre edilmiş hali, tehlikeli deneylerin yapılmasını kolaylaştıran ortamlar” olarak tanımlamışlardır. FBÖ’ler fen bilgisi dersinde sanal laboratuvarın önemine genel olarak “kalıcı öğrenme sağlaması, laboratuvar ve malzeme olmayan okullarda kullanılması, uzaktan eğitimlerde kullanılması ve tehlikeli deneylerde kullanılması, ekonomik olması, güvenli olması, öğrencilerin aktif katılımını sağlaması, deneyim sağlaması” şeklinde cevaplar verilmiştir. Diğer bulgu ise fen ilgisi dersinde sanal laboratuvar kullanımının avantajlarına yönelik FBÖ’ler genel olarak “güvenli olması, kalıcı öğrenme sağlaması, laboratuvar ve malzeme olmayan okullarda kullanılması, tekrarlanabilir olması, zaman ve mekân sınırlamasının olmaması, uzaktan eğitimde uygulama imkânı sağlaması, ekonomik olması, hızlı ve pratik olması” cevaplarını vermişlerdir. Sanal laboratuvar kullanımının dezavantajları ele alındığında genel olarak FBÖ’ler “gerçek deneyimin olmaması, teknolojik araç gereçlerin eksik olması, internet sıkıntısı” gibi cevaplar vermişlerdir. Son olarak FBÖ’lerin genel olarak sanal laboratuvara yönelik farkındalık sahibi oldukları fakat sanal laboratuvar kullanımına yönelik kendilerinin yeterli bilgiye sahip olmadıkları belirlenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında üniversitelerde sanal laboratuvarlara yönelik eğitim ve uygulamaların artırılması ve alt yapı imkanlarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Sanal laboratuvar uygulamaları, fen bilimleri eğitimi, fen bilimleri öğretmen adayları.