Bildiri Konusu:Fen Bilimleri Eğitimi


Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Bilimin Tarihsel İçeriğinin İncelenmesi
Fen bilimleri dersi bilimsel ve teknolojik gelişmelere kaynaklık eden derslerin başında gelmektedir. Bilimsel ve teknolojik gelişmeler ise ülkelerin kalkınma yarışında elinde bulundurdukları en büyük hammaddelerden biridir. Öyle ki bilimsel ve teknolojik gelişmelerin artan ivmesi, ülkelerin başta eğitim olmak üzere her alanda kendilerini revize etme gerekliliğini de ortaya çıkarmıştır. Bu noktada ülkemizde de 2018 yılında bir değişim yaşanmış ve Fen Bilimleri dersi Öğretim Programı güncellenmiştir. Araştıran, sorgulayan, girişimci ve yenilikçi düşünme becerilerini kazanmış bireyler yetiştirmek programın alana özgü amaçlarından birkaçıdır. Bu amaçların hizmet ettiği özellik en genel tanımıyla bilim okuryazarlığına işaret etmektedir. Bilim okuryazarlığı genel bir çerçevedir. Bilim okuryazarı bireyler bilimsel bilgiye sahip olmakla beraber, bu bilgilerin oluşum sürecinde bilim insanların geçtikleri süreçleri, kullandıkları pratikleri, bilimsel süreçleri, becerileri ve bilimin doğasını da bilen kişiler olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla bu çerçevenin önemli bileşenlerinin başında bilimin doğası rol almaktadır. Bilim okuryazarı bireylerin yetiştirilmesinde bilimin doğasıyla ilgili yeterli anlayışın kazandırılmasının büyük payı olduğu düşünülmektedir. Bilimin doğasıyla ilgili doğru bir anlayış kazandırmanın yollarından birisi ise bilim tarihinin yerinde ve gerekli vurgular ile kullanılmasıdır. Buradan hareketle fen eğitiminde bilim tarihine yer verilmesinin bilim okuryazarlığı hedefine ulaşılmasında katkısı önemlidir.
Fen eğitiminde kullanılan öğretim materyallerinin başında gelen ders kitaplarının bilim tarihi içeriklerine sahip olmasının öğrencilerde hedeflenen bilim okur yazarlığına ulaşmada katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu amaçla bu çalışmada 2021-2022 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ortaokullarda okutulmakta olan sekiz adet fen bilimleri kitabı bilimin tarihsel içeriği açısından farklı temel ve alt boyutlarda incelenmiştir. Bu amaca ulaşabilmek adına alan yazında ortaya konan ve uzman görüşleri alınarak Türkçe ’ye çevrilen kriterler kullanılarak ortaokul fen bilimleri ders kitapları analiz edilmiştir. Analizler neticesinde; bilim insanları ve özellikleri, görsel ve yazılı içerikler, tarihsel bilgilerin ilgili olduğu bağlamlar ve tarihsel içeriğin durumu gibi hususlarda fen bilimleri ders kitaplarında bilim tarihine nasıl ve ne kadar yer verildiği sorularına cevap verilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analiziyle yürütülmüştür. Araştırmaya konu olan kitaplar Eğitim Bilişim Ağı’ndan indirilmiş olup; 2 tane 5. Sınıf, 3 tane 6. Sınıf, 2 tane 7. Sınıf ve 1 tane 8. Sınıf kitabı araştırma kapsamında incelenmiştir. Kitaplarda bilim insanı sayısının yetersiz olduğu, adı geçen bilim insanlarının öğrencilerde kalıplaşmış bilim insanı imajını destekleyecek nitelikte veri sunduğu, kitaplarda bilimsel içeriğin çoğunlukla bir bilim keşfini içerecek şekilde verildiği, keşiflerin detaylarıyla ilgili sınırlı miktarda veri olduğu, tarihsel içeriklerin sunumunda benzer materyallerden faydalanıldığı ve tarihsel içeriklerin daha çok bilimsel ve teknolojik bağlamlarda sunulduğu araştırmanın sonuçlarından bazılarıdır. Bu noktada ders kitaplarında bilimsel içeriğin bilim tarihi vurgusu dikkate alınacak şekilde yapılandırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Bilim tarihi, fen bilimleri ders kitapları, doküman analizi