Bildiri Konusu:Fen Bilimleri Eğitimi


Ortaokul Öğrencilerinin “Astronomi” Kavramına Yönelik Bilişsel Yapıları ve Görsel İmajları
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıf öğrencilerinin “astronomi” kavramına yönelik bilişsel yapılarının ve görsel imajlarının incelemesidir. Çalışma grubu, 2022-2023 Eğitim-Öğretim yılı güz döneminde Ankara ili, merkez ilçesinde, bir devlet ortaokulunda öğrenimine devam eden 89 öğrenciden (n5.sınıf = 22, n6.sınıf = 18, n7.sınıf = 25, n8.sınıf = 24) oluşmaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim desenine göre tasarlanmıştır. Katılımcıların “astronomi” kavramına yönelik bilişsel yapıları kelime ilişkilendirme testi (KİT) ile belirlenirken; “astronomi” kavramına ilişkin görsel imajları ise yaptıkları çizimler aracılığıyla belirlenmiştir. İlk aşamada katılımcıların “astronomi” anahtar kelimesinin zihinlerinde çağrıştırdığı beş kelimeyi anahtar kelimenin karşısında boş bırakılan yere 30 saniye içerisinde yazmaları istenmiştir. İkinci aşamada ise katılımcıların kendilerine verilen boş kâğıda “astronomi” kavramını düşünerek 15 dakika içerisinde bir resim çizmeleri beklenmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler, içerik analizi aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarının farklı ortamlarda genellenebilmesi için araştırmanın katılımcılarının özellikleri detaylı olarak sunulmuştur. “Astronomi” kavramına ilişkin elde edilen sözcükler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araştırmanın tutarlılığı ise iki alan uzmanı tarafından verilerin eş zamanlı kodlanması ve güvenirlik katsayısının hesaplanması ile belirlenmiştir. Araştırmacılar arası uzlaşma oranı .90 olarak belirlenmiştir. İçerik analizi tamamlandıktan sonra, tekrarlanan sözcükler dikkate alınarak belirlenen kesme noktaları doğrultusunda kavram ağları oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda altıncı, yedinci ve sekizinci sınıflar için altı tema oluşturulurken; beşinci sınıflar için beş tema oluşturulmuştur. Bu altı tema: “Yıldızlar”, “gezegenler”, “uydu”, “diğer astronomi kavramları”, “uzay teknolojileri” ve “uzay ile ilgili meslekler” şeklindedir. Beşinci sınıflar için oluşturulan temalar ise: “Yıldızlar”, “gezegenler”, “uydu”, “diğer astronomi kavramları” ve “uzay ile ilgili meslekler” şeklindedir. Araştırma sonucunda beşinci, altıncı ve sekizinci sınıf öğrencilerinin “astronomi” kavramını en fazla yıldızlar temasında; yedinci sınıf öğrencilerinin ise “astronomi” kavramını en fazla uzay teknolojileri temasında ifade ettikleri belirlenmiştir. Beşinci, altıncı ve yedinci sınıf seviyesinde katılımcıların “astronomi” kelimesini Dünya, Güneş, Ay kelimeleriyle ve sekizinci sınıf seviyesinde ise Dünya ve diğer gezegenler (Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) kelimeleriyle en çok ilişkilendirdikleri belirlenmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda beşinci sınıf öğrencilerinin astronomi kelimesini uzay teknolojileri ile ilişkilendirmedikleri; altıncı sınıf öğrencileri ise sadece teleskop ve roket kelimeleri ile ilişkilendirdikleri belirlenmiştir. Katılımcıların çizimleri incelendiğinde ise tüm sınıf seviyelerinde astronomiyi çoğunlukla ilişki kurdukları kavramlarla resmettikleri görülmektedir. Katılımcıların derslerde elde ettikleri öğrenim kazanımları ile ilişkili resimler çizdikleri dikkat çekmektedir. Katılımcıların sınıf seviyeleri arttıkça, çıplak gözle görülmeyen gök cisimlerini, uzay teknolojilerini ve uzay istasyonlarında çalışan astronotları resmettikleri gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ortaokul Öğrencileri, Astronomi, Bilişsel Yapı, Görsel İmaj