Bildiri Konusu:Fen Bilimleri Eğitimi


ÖĞRENCİLERİN SU DÖNGÜSÜNE YÖNELİK SİSTEMSEL DÜŞÜNME BECERİ DÜZEYLERİ
Çalışmada ortaokul öğrencilerinin su döngüsü konusuna yönelik sistemsel düşünme becerileri düzeyleri araştırılmıştır. Karmaşık bir sistem olan su döngüsü birçok alt sistem, bileşen ve süreç içermektedir. Dolayısıyla su döngüsünün anlamlı öğrenilmesi belli bir düzeyde sistemsel düşünme becerisi gerektirmektedir (Assaraf ve Orion, 2005; Orion ve Libarkin, 2014). 21. yüzyıl becerilerinden biri olarak kabul edilen sistemsel düşünme, bir sistemin “büyük resmini”, sistemi analiz ederek, değerlendirerek, bu sistem üzerine akıl yürüterek kavrama yeteneği olarak tanımlanmaktadır (Capra ve Luisi, 2014; National Research Council, 2012). Bu doğrultuda, fen bilimleri öğretim programın önemli parçası olan karmaşık sistemlerin (madde döngüleri, vücudumuzdaki sistemler, ekosistem vb.) anlaşılması için öğrencilerin sistemsel düşüme becerilerinin araştırılması önemlidir.
Çalışma kapsamında, öğrencilerin sistemsel düşüme becerileri, Assaraf ve Orion, (2005) tarafından öne sürülen ve sekiz basamaktan oluşan Hiyerarşik Sistemsel Düşünme Modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Bu basamaklar, sistemin bileşenlerini ve süreçlerini tanımlamak, sistemin bileşenleri arasındaki basit ilişkileri belirlemek, sistemin bileşenlerini ve süreçlerini organize etmek, dinamik ilişkileri belirlemek, döngüsel düşünmek, genellemeler yapmak, gizli boyutları anlamak ve sistemdeki etkileşimlerin gelecekteki etkilerini tahmin edebilmek olarak tanımlanmıştır. Veriler, 80 sekizinci sınıf öğrencisinden çizimler ve açıklamaları ile toplanmış, Karaarslan (2016, s. 346) tarafından geliştirilen kategorilerle- yeterli, gelişmekte olan, yeni ortaya çıkan ve farkındalık öncesi- analiz edilmiştir. Çalışmada, altı öğrencinin verileri sunulmuştur.
Bulgular, öğrencilerin çizimlerinde su döngüsü sistemin bileşenlerini dağ, okyanus/deniz ve bulut; süreçlerini yağış, buharlaşma ve yoğuşma; bileşenler arasındaki basit ilişkileri suyun denizden buharlaşması (hidrosfer-atmosfer) ve yağmur olarak yeryüzüne düşmesi (atmosfer-hidrosfer) olarak tanımlamışlardır. Su döngüsünün dinamik ve döngüsel yapısını, az sayıda öğrenci yüzeysel olarak vurgulamıştır. Diğer taraftan, su döngüsüne yönelik genellemeler yapma, gizli boyutlarını ortaya çıkarma (yer altı suları) ve ileriye dönük tahmin yapma (su kıtlığı) becerilerine ait bir bulguya rastlanmamıştır. Çalışmanın diğer sonucu da öğrencilerin insanı su döngüsünün bir parçası olarak görmekte ve bu sistem üzerindeki etkisini algılamakta zorlandıklarına işaret etmektedir.
Elde edilen bulgulara göre, öğrencilerin su döngüsünün karmaşık yapısını anlamak için gerekli olan üst düzey düşünme becerilerinin yeterli düzeyde gelişmediğini göstermektedir. Bununla beraber, araştırma yalnızca çizimlerinden elde edilen verilerle sınırlıdır. Detaylı sonuca ulaşmak için görüşme, kavram haritaları gibi veri toplama araçlarının kullanılmalıdır.

Kaynakça

Ben-Zvi Assaraf, O., & Orion, N. (2005). Development of system thinking skills in the context of earth system education. Journal of Research in Science Teaching, 42, 518-560.

Capra, F., & Luisi, P. L. (2014). The systems view of life: A unifying vision. UK: Cambridge University Press

Karaarslan, G. (2016). Science teachers as ESD educators: an outdoor ESD model for developing systems thinking skills (Doktora Tezi), Orta Doğu Teknik Üniversitesi

National Research Council. (2012) A Framework for K-12 Science Education: Practices, Crosscutting Concepts, and Core Ideas. Washington, D.C.: The National Academies Press.

Orion, N. & Libarkin, J. (2014). Earth System Science Education (pp. 481- 496). In N. G. Lederman & S. K. Abell (Eds.) Handbook of Research on Science Education Volume II. New York: Routledge

Anahtar Kelimeler: Su döngüsü, Sistemsel düşünme becerisi, Sistemsel düşünme